Kto odpowiada za odśnieżanie - przepisy, obowiązki i kary

Zimą utrzymanie terenu w bezpiecznym stanie to nie kwestia dobrej woli, lecz obowiązek wynikający z przepisów. Dla firm ma on podwójny wymiar: jako właściciel lub zarządca odpowiadasz za otoczenie nieruchomości, a jako pracodawca - za bezpieczeństwo pracowników na terenie zakładu. Poniżej porządkujemy, kto, za co i na jakiej podstawie odpowiada.

Drogi dla pieszych (chodniki) wzdłuż nieruchomości

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach właściciel nieruchomości ma obowiązek uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z drogi dla pieszych położonej bezpośrednio przy granicy nieruchomości. W aktualnym brzmieniu ustawa posługuje się określeniem „droga dla pieszych“ (potocznie: chodnik). Obowiązek ten nie powstaje, gdy na tej drodze dopuszczony jest płatny postój lub parkowanie pojazdów.

Uwaga na pas zieleni. Jeżeli droga dla pieszych nie leży bezpośrednio przy granicy nieruchomości, bo oddziela ją pas zieleni, właściciel nie odpowiada za jej odśnieżanie na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 4. Nie oznacza to jednak automatycznie, że odpowiada „gmina lub Skarb Państwa“. To, kto wówczas odpowiada, zależy m.in. od własności pasa zieleni, statusu terenu, zarządcy drogi, tego, czy jest to droga publiczna, oraz ewentualnego przejęcia obowiązków przez gminę. Odpowiadać może gmina, zarządca drogi albo inny właściciel lub podmiot władający terenem - sama obecność pasa zieleni niczego tu nie przesądza.

Obowiązki pracodawcy wobec pracowników

Dla firm kluczowe są przepisy Kodeksu pracy. Art. 207 § 1 stanowi, że pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie. Art. 214 § 2 nakłada obowiązek utrzymywania obiektów budowlanych oraz związanych z nimi terenów i urządzeń w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne warunki pracy.

W praktyce oznacza to, że drogi wewnętrzne, dojścia, wejścia, schody, place i parkingi na terenie zakładu powinny być odśnieżone i pozbawione śliskości. Warto pamiętać, że przepisy BHP chronią przede wszystkim pracowników oraz osoby wykonujące pracę na innej podstawie lub prowadzące działalność na terenie zakładu. Bezpieczeństwo klientów czy kontrahentów może wynikać z innych podstaw - w szczególności z Prawa budowlanego i odpowiedzialności cywilnej.

Za naruszenie przepisów i zasad BHP grozi grzywna. Zgodnie z art. 283 Kodeksu pracy wynosi ona obecnie od 2 000 do 60 000 zł (do 7 lipca 2026 r. było to od 1 000 do 30 000 zł).

Dachy hal i budynków

Za bezpieczeństwo obiektu odpowiada właściciel lub zarządca na podstawie art. 61 pkt 2 Prawa budowlanego (ustawa z 7 lipca 1994 r.). Przepis nakazuje z należytą starannością zapewnić bezpieczne użytkowanie obiektu w razie działania czynników zewnętrznych, w tym intensywnych opadów, jeżeli mogą one spowodować uszkodzenie budynku albo zagrożenie życia, zdrowia lub mienia.

Nie jest to jednak automatyczny obowiązek odśnieżania każdego dachu po każdym opadzie. Obowiązkiem jest zapewnienie bezpieczeństwa - usunięcie śniegu staje się konieczne, gdy jego ilość, ciężar, konstrukcja obiektu lub inne okoliczności powodują albo mogą powodować zagrożenie. W praktyce: właściciel lub zarządca powinien kontrolować stan dachu i usuwać śnieg lub lód wtedy, gdy jest to konieczne dla bezpiecznego użytkowania obiektu.

Co grozi za zaniedbanie?

Odpowiedzialność cywilna. Podstawą może być art. 415 Kodeksu cywilnego - odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną zawinionym zaniedbaniem, np. brakiem zabezpieczenia śliskiej powierzchni. Poszkodowany nie otrzymuje jednak świadczenia automatycznie - zasadniczo musi wykazać szkodę lub krzywdę, zawinione działanie albo zaniechanie odpowiedzialnego podmiotu oraz związek przyczynowy między zaniedbaniem a wypadkiem. Przy uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia znaczenie mają również m.in. art. 444 i 445 Kodeksu cywilnego.

Drogi dla pieszych. Art. 117 § 1 Kodeksu wykroczeń przewiduje grzywnę do 1 500 zł albo naganę za niewykonanie obowiązków utrzymania czystości i porządku w obrębie nieruchomości. Niezależnie od tego niewykonanie obowiązków z art. 5 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach podlega karze grzywny również na podstawie art. 10 ust. 2 tej ustawy, a ogólny zakres grzywny za wykroczenie (gdy przepis nie stanowi inaczej) wynosi od 20 do 5 000 zł. Kwota 1 500 zł nie jest więc jedynym możliwym wariantem - wysokość sankcji zależy od kwalifikacji prawnej i sposobu zakończenia postępowania.

BHP. Za naruszenie przepisów BHP grozi grzywna z art. 283 Kodeksu pracy (obecnie 2 000-60 000 zł).

Dachy. Niezapewnienie bezpiecznego użytkowania obiektu (art. 61) zagrożone jest odpowiedzialnością karną z art. 91a Prawa budowlanego - grzywną w wysokości co najmniej 100 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. To odpowiedzialność karna, a nie zwykłe postępowanie mandatowe. Osobną kwestią jest niewykonanie wymaganej kontroli stanu technicznego obiektu, które może stanowić wykroczenie z art. 93 pkt 8 Prawa budowlanego i podlegać grzywnie - nie należy jednak mylić tej sankcji z odpowiedzialnością za samo niezapewnienie bezpiecznego użytkowania obiektu.

Jak spełnić obowiązki i ograniczyć ryzyko

Zlecenie odśnieżania profesjonalnej firmie jest w pełni dopuszczalne i zdejmuje z Ciebie ciężar organizacji sprzętu oraz ludzi. Nie przenosi jednak automatycznie ustawowej odpowiedzialności właściciela, zarządcy ani pracodawcy - w szczególności powierzenie zadań BHP podmiotowi zewnętrznemu nie wyłącza odpowiedzialności pracodawcy za stan bezpieczeństwa w zakładzie pracy.

Kluczowe znaczenie ma rzetelna dokumentacja: godziny wykonania usługi, zgłoszenia i interwencje, kontrole terenu, zdjęcia, warunki pogodowe oraz wjazd i wyjazd ekipy. Może ona stanowić ważny dowód dochowania należytej staranności. Sama dokumentacja nie przesądza jednak sprawy - organ lub sąd ocenia całokształt okoliczności, w tym rzeczywistą skuteczność i częstotliwość działań.

Dobrym rozwiązaniem jest stała współpraca z gwarantowanym czasem reakcji - przy nagłych opadach nie musisz reagować samodzielnie, a teren pozostaje bezpieczny bez Twojego zaangażowania.

Powyższy tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej (stan prawny: lipiec 2026 r.). W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.